ผ่าตัดต้อกระจก: คู่มือครบทุกเรื่องที่ต้องรู้ (2569)

หากคุณหรือคนในครอบครัวกำลังเป็นต้อกระจก และกำลังหาข้อมูลเรื่องผ่าตัดต้อกระจก หน้านี้รวบรวมทุกคำตอบในที่เดียว ตั้งแต่วิธีตรวจวินิจฉัย เทคนิคการผ่าตัด การเลือกเลนส์แก้วตาเทียม การเตรียมตัว การดูแลหลังผ่าตัด ไปจนถึงคำถามที่พบบ่อย เขียนและตรวจสอบโดย พญ.อรัชพร ทับทิมทอง จักษุแพทย์เฉพาะทางด้านกระจกตาและการแก้ไขสายตาด้วยเลเซอร์

ต้อกระจกคืออะไร?

ต้อกระจก (Cataract) คือภาวะที่เลนส์ตาธรรมชาติซึ่งปกติใสเหมือนกระจก เกิดการขุ่นมัวจากการเปลี่ยนแปลงของโปรตีนในเลนส์ ทำให้แสงผ่านเข้าสู่จอตาได้น้อยลง ส่งผลให้มองเห็นไม่ชัด ภาพพร่ามัว สีซีดจาง หรือเห็นแสงกระจายในเวลากลางคืน

ต้อกระจกเป็นสาเหตุของตาบอดอันดับ 1 ของโลก (ตามข้อมูล WHO) และพบมากในผู้สูงอายุ 60 ปีขึ้นไป แต่สามารถเกิดกับคนอายุน้อยได้จากพันธุกรรม การใช้ยา หรืออุบัติเหตุ อ่านเพิ่มเติมเรื่องต้อกระจก

5 สัญญาณเตือนที่ควรพบจักษุแพทย์

• มองเห็นไม่ชัด ภาพพร่ามัว เหมือนมองผ่านกระจกฝ้า
• สีซีด ภาพไม่สดใสเหมือนเดิม โดยเฉพาะสีน้ำเงินและม่วง
• แสงจ้าสู้ไม่ได้ เห็นวงแหวน (Halo) รอบดวงไฟตอนขับรถกลางคืน
• สายตาสั้นขึ้นเรื่อยๆ ต้องเปลี่ยนแว่นบ่อย
• อ่านหนังสือลำบาก แม้ในที่แสงสว่างพอ

หากมีอาการเหล่านี้ควรพบจักษุแพทย์เพื่อตรวจวินิจฉัย — เช็กอาการต้อกระจกเริ่มต้น 7 สัญญาณ หรือ อ่าน: ควรผ่าต้อกระจกตอนไหน?

สาเหตุและปัจจัยเสี่ยงของต้อกระจก

ต้อกระจกเกิดจากการเปลี่ยนแปลงของโปรตีนในเลนส์ตาตามอายุเป็นหลัก แต่มีปัจจัยเร่งที่สำคัญได้แก่:

1. อายุ 60+ ปี — ปัจจัยหลัก (~90% ของผู้ป่วย)
2. เบาหวาน ที่ควบคุมน้ำตาลไม่ดี
3. แสงแดด UV สะสม — ไม่สวมแว่นกันแดด
4. ใช้ยาสเตียรอยด์ ระยะยาว (เช่น ยาหยอดตา, ยากิน)
5. สูบบุหรี่และดื่มแอลกอฮอล์
6. อุบัติเหตุที่ดวงตา หรือการผ่าตัดตามาก่อน
7. พันธุกรรม — คนในครอบครัวเป็นต้อกระจกตั้งแต่อายุน้อย

อ่านเจาะลึก: ต้อกระจกเกิดจากอะไร? 7 สาเหตุหลัก

วิธีผ่าตัดต้อกระจก — เทคนิค Phaco คืออะไร?

ปัจจุบันการผ่าตัดต้อกระจกมาตรฐานใช้เทคนิค Phacoemulsification (Phaco) คือการสลายเลนส์ที่ขุ่นด้วยคลื่นอัลตราซาวด์ผ่านแผลเล็กเพียง 2.2–2.8 มิลลิเมตร จากนั้นใส่เลนส์แก้วตาเทียมเข้าไปแทนที่

อ่านละเอียดเกี่ยวกับเทคนิค: ผ่าตัดต้อกระจกแบบ Phaco คืออะไร? และ ขั้นตอนการผ่าตัดต้อกระจกทีละขั้น

ผ่าตัดต้อกระจกเจ็บไหม?

คำตอบสั้นๆ: ไม่เจ็บ เพราะใช้ยาชาหยอดตาเฉพาะที่ คนไข้รู้สึกแค่แสงสว่างและแรงกดเบาๆ ไม่รู้สึกเจ็บระหว่างผ่าตัด หลังผ่าตัดอาจมีอาการระคายเคืองเล็กน้อย 24–48 ชั่วโมงแรก ซึ่งหายได้เองด้วยยาหยอดตา

อ่านคำอธิบายจากหมอ: ความรู้สึกจริงทุกขั้นตอน

เลนส์แก้วตาเทียม (IOL) — เลือกแบบไหนดี?

เลนส์แก้วตาเทียมที่ใส่แทนเลนส์เดิมแบ่งเป็น 5 กลุ่มหลัก การเลือกขึ้นอยู่กับไลฟ์สไตล์ งบประมาณ และสายตาเอียงของคนไข้:

ลิงก์อ่านแต่ละประเภทเลนส์:

• เลนส์ Premium vs ธรรมดา ต่างกันอย่างไร
• เลนส์มัลติโฟคอลคืออะไร? ข้อดี-ข้อเสีย
• เลนส์ Trifocal เหมาะกับใคร
• เลนส์ EDOF ต่างจาก Trifocal อย่างไร
• เลนส์ Toric สำหรับสายตาเอียง

การเตรียมตัวก่อนผ่าตัด

• ตรวจตาและวัดเลนส์ — จักษุแพทย์จะตรวจด้วยเครื่อง Biometry เพื่อคำนวณกำลังเลนส์
• งดยาละลายลิ่มเลือด (ตามคำแนะนำของแพทย์) 5–7 วันก่อนผ่า
• แจ้งยาประจำตัว โดยเฉพาะยาเบาหวาน ยาความดัน
• หยอดยาปฏิชีวนะ 1–3 วันก่อนผ่า
• มาโรงพยาบาลให้ตรงเวลา เตรียมคนพาไป-กลับ

อ่านรายละเอียด: เตรียมตัวก่อนผ่าตัดต้อกระจก

การดูแลตาหลังผ่าตัด

หลังผ่าตัดต้องดูแลตัวเอง 2–4 สัปดาห์ เพื่อป้องกันการติดเชื้อและให้แผลสมานตัวสมบูรณ์:

• หยอดยาตามแพทย์สั่ง ครบเวลาและห้ามลืม
• สวมแว่นกันลม/ฝาครอบตา ตอนนอน 1 สัปดาห์แรก
• ห้ามขยี้ตา ห้ามน้ำเข้าตา 1 สัปดาห์
• งดยกของหนัก เกิน 5 กก. 2 สัปดาห์แรก
• งดว่ายน้ำ/ซาวน่า 1 เดือน
• ใช้มือถือ/อ่านหนังสือได้ตามปกติ หลังผ่า 1–2 วัน

อ่านเต็ม: หลังผ่าตัดต้อกระจก ห้ามทำอะไรบ้าง

ค่าผ่าตัดต้อกระจก — ประกันครอบคลุมไหม?

ค่าผ่าตัดต้อกระจกขึ้นอยู่กับหลายปัจจัย:

• ประเภทเลนส์ที่เลือก — เลนส์มาตรฐาน (Monofocal) vs เลนส์พรีเมียม (Multifocal, Trifocal, EDOF, Toric)
• สถานพยาบาล — โรงพยาบาลรัฐ vs เอกชน vs คลินิกเฉพาะทาง
• สิทธิการรักษา — บัตรทอง, ประกันสังคม, ประกันสุขภาพเอกชน, จ่ายเอง
• ค่าใช้จ่ายเสริม — ยา, ค่าติดตามผล, การตรวจก่อนผ่า

สิทธิประกัน: บัตรทอง/ประกันสังคมครอบคลุมเฉพาะเลนส์มาตรฐาน หากเลือกเลนส์พรีเมียมต้องจ่ายส่วนต่างเอง ประกันสุขภาพเอกชนบางกรมธรรม์ครอบคลุมแต่เงื่อนไขแตกต่างกัน ควรสอบถามบริษัทประกันโดยตรง

อ่านละเอียดเรื่องค่าใช้จ่ายและสิทธิประกันแต่ละประเภท

ผู้สูงอายุผ่าได้ไหม? ปลอดภัยไหม?

ผู้สูงอายุ 70, 80, 90 ปี ผ่าตัดต้อกระจกได้ปลอดภัย ตราบใดที่สุขภาพทั่วไปคงที่ (ควบคุมเบาหวาน-ความดันได้ ไม่มีภาวะหัวใจไม่คงที่) การผ่าตัด Phaco ใช้ยาชาเฉพาะที่ ไม่ต้องดมยาสลบ จึงลดความเสี่ยงในผู้สูงอายุได้มาก

อ่าน: ต้อกระจกในผู้สูงอายุ ผ่าตัดได้ปลอดภัยไหม

รักษาต้อกระจกโดยไม่ผ่าตัดได้ไหม?

ไม่ได้ ปัจจุบันยังไม่มียาหยอดตา ยากิน หรือวิตามินใดที่สามารถรักษาต้อกระจกให้หายขาดได้ การผ่าตัดเปลี่ยนเลนส์เป็นวิธีเดียวที่มีหลักฐานทางการแพทย์ยืนยันประสิทธิภาพ — อ่านคำตอบจากหมอ

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

เกี่ยวกับผู้เขียนและผู้ตรวจสอบเนื้อหา