ผ่าตัดต้อกระจกเจ็บไหม? หมออธิบายความรู้สึกจริงทุกขั้นตอน (ก่อน-ระหว่าง-หลัง)

By พญ.อรัชพร ทับทิมทอง (หมอหญิง) — จักษุแพทย์เฉพาะทางด้านกระจกตาและการแก้ไขสายตาด้วยเลเซอร์
เผยแพร่: 20 เมษายน 2026

ผ่าตัดต้อกระจกเจ็บไหม? คำตอบสั้นๆ

คำตอบคือ “คนส่วนใหญ่ไม่รู้สึกปวดระหว่างผ่าตัด” เพราะใช้ยาชาหยอดตาที่ทำให้ผิวตาและเยื่อบุตาขาวชาเฉพาะที่ คนไข้จะรู้สึกเพียง ตึงๆ เห็นแสงจ้า หรือน้ำยาไหลผ่าน — ไม่ใช่ความเจ็บปวด

อย่างไรก็ตาม ความรู้สึกของแต่ละคนแตกต่างกัน ขึ้นอยู่กับระยะของต้อกระจก ความไวของเส้นประสาท และภาวะร่วม เช่น ต้อหินหรือการอักเสบ หากรู้สึกไม่สบายระหว่างผ่า สามารถแจ้งทีมแพทย์ได้ทันที — หมอสามารถเติมยาชาเพิ่มได้ตลอดการผ่าตัด

ทำไมคนส่วนใหญ่ไม่รู้สึกปวด — วิธีระงับความรู้สึกที่ใช้

ยาชาหยอดตา (Topical anesthesia) ทำงานยังไง

ยาชาหยอดตาเป็นยาในกลุ่ม lidocaine หรือ proparacaine หยอดก่อนผ่าตัดประมาณ 15-20 นาที ยาจะทำให้ ผิวตาขาว เยื่อบุตา และกระจกตาชา ไม่รู้สึกเจ็บจากการสัมผัสของเครื่องมือ

ข้อดีคือไม่ต้องฉีด ไม่มีเข็ม คนไข้ลืมตาได้ตลอด และหมดฤทธิ์เร็วใน 30-60 นาที ไม่มีอาการชาค้าง

ต่างจากสมัยก่อนที่ต้องฉีดยาเข้ารอบตา

ในอดีต การผ่าตัดต้อกระจกต้อง ฉีดยาเข้ารอบลูกตา (retrobulbar / peribulbar block) ซึ่งทำให้กล้ามเนื้อรอบตาเป็นอัมพาตชั่วคราว ขยับตาไม่ได้ วิธีนี้ได้ผลดีแต่มีความเสี่ยงจากเข็ม เช่น เลือดออกในเบ้าตา

ปัจจุบันด้วยเทคนิคสลายต้อกระจกที่แผลเล็ก (Phacoemulsification) การฉีดยาแบบเดิมจึงถูกแทนที่ด้วย ยาชาหยอดตาเป็นหลัก ปลอดภัยกว่าและสะดวกกว่า

ไม่ต้องดมยาสลบ — ตื่นตลอด สื่อสารกับหมอได้

การผ่าตัดต้อกระจกไม่จำเป็นต้องดมยาสลบ (general anesthesia) คนไข้รู้สึกตัวตลอด ได้ยินเสียงหมอ และสามารถ แจ้งความรู้สึกได้ทันที หากต้องการพัก ปรับตำแหน่ง หรือเติมยาชา

ระหว่างผ่าตัดจะรู้สึกยังไง? (นาทีต่อนาที)

0-5 นาที: หยอดยาชา + ทำความสะอาดรอบตา

ก่อนเข้าห้องผ่าตัด พยาบาลจะหยอดยาชาและยาขยายรูม่านตา จากนั้นทำความสะอาดรอบดวงตาด้วยน้ำยาฆ่าเชื้อ ความรู้สึก: เย็นๆ จากน้ำยา อาจแสบเล็กน้อย 2-3 วินาที แต่ไม่ใช่ความเจ็บ

5-15 นาที: เปิดแผลเล็ก + สลายเลนส์ขุ่น

แพทย์จะเปิดแผลเล็ก 2-3 มิลลิเมตรที่ขอบกระจกตา จากนั้นใช้ คลื่นเสียงความถี่สูง (ultrasound) สลายเลนส์ขุ่นให้เป็นชิ้นเล็กๆ แล้วดูดออก ความรู้สึก: ตึงๆ รอบตา เห็นแสงจ้าจากกล้องจุลทรรศน์ รู้สึกน้ำยาไหลผ่าน — ไม่ใช่ความปวด

15-20 นาที: ใส่เลนส์แก้วตาเทียม + ปิดแผล

เมื่อเอาเลนส์ขุ่นออกหมด แพทย์จะใส่ เลนส์แก้วตาเทียม (IOL) ผ่านแผลเดิม เลนส์จะคลี่ออกและเข้าที่เอง ส่วนใหญ่ ไม่ต้องเย็บแผล เพราะแผลเล็กพอที่จะปิดเองได้ ความรู้สึก: ตึงเล็กน้อย อาจรู้สึกกดๆ ชั่วขณะ

ความรู้สึกที่พบจริง: แสงจ้า, ตึง, น้ำยาไหล — ไม่ใช่ปวด

คนไข้ส่วนใหญ่บอกว่าความรู้สึกเหมือน มีน้ำไหลผ่านตา เห็นแสงสว่างมาก และรู้สึกตึงๆ บางคนรู้สึกเหมือนมีของมากดเบาๆ แต่ ไม่ใช่ความเจ็บ สำหรับผู้ที่เคยทำ LASIK มาก่อน ความรู้สึกจะคล้ายกัน

ถ้ารู้สึกไม่สบายหรือเจ็บระหว่างผ่า ทำยังไง?

บอกแพทย์ได้ทันที — ไม่ต้องอดทน

ระหว่างผ่าตัด คนไข้สามารถ พูดคุยกับทีมแพทย์ ได้ตลอด ถ้ารู้สึกไม่สบาย ตึงมาก หรือแสบ ให้แจ้งทันที — ไม่จำเป็นต้องอดทน

แพทย์สามารถเติมยาชาเพิ่มได้ระหว่างผ่าตัด

ถ้ายาชาหมดฤทธิ์หรือคนไข้ยังรู้สึกมากเกินไป แพทย์สามารถ หยอดยาชาเพิ่มได้ระหว่างผ่าตัด เพื่อให้คนไข้ไม่รู้สึกไม่สบาย

กรณีที่อาจรู้สึกมากกว่าคนอื่น

ผู้ที่อาจรู้สึกไม่สบายมากกว่าปกติ ได้แก่:

• ต้อกระจกระยะสุก — เลนส์แข็ง ใช้เวลาสลายนานกว่า
• มีต้อหินร่วมด้วย — ความดันตาสูงทำให้ไวต่อความรู้สึก
• ตาอักเสบเรื้อรัง — ยาชาอาจซึมผ่านได้ไม่ดีเท่าปกติ
• ผู้ที่วิตกกังวลสูง — อาจรู้สึกไวต่อสิ่งกระตุ้นมากกว่าปกติ

กลุ่มเหล่านี้ แพทย์จะวางแผนการระงับความรู้สึกให้เหมาะเป็นรายบุคคล

หลังผ่าตัดเจ็บไหม? กี่วันถึงหาย

1-2 วันแรก — ระคายเคือง/แสบน้อย (เหมือนมีผงในตา)

หลังยาชาหมดฤทธิ์ (30-60 นาทีหลังผ่า) อาจรู้สึก ระคายเคืองเหมือนมีผงในตา น้ำตาไหล แสบเล็กน้อย เป็นอาการปกติจากแผลเล็กๆ ที่กระจกตา — ไม่ใช่ความเจ็บรุนแรง

วันที่ 3-7 — อาการลดลงเรื่อยๆ

อาการระคายเคืองจะค่อยๆ ลดลง คนไข้ส่วนใหญ่กลับมาทำกิจกรรมเบาๆ ได้ อ่านหนังสือ ดูทีวี ได้ตั้งแต่วันแรก — เพียงระวังอย่าขยี้ตาและใส่ฝาครอบตาตามที่แพทย์แนะนำ

2 สัปดาห์ — กลับมาเป็นปกติ

หลัง 2 สัปดาห์ อาการไม่สบายมักหมดไป ตาเริ่มปรับตัวกับเลนส์ใหม่ การมองเห็นชัดขึ้นเรื่อยๆ การฟื้นตัวเต็มที่ ใช้เวลาประมาณ 4-6 สัปดาห์

ยาหยอดตาช่วยลดอาการไม่สบาย

หลังผ่าตัด แพทย์จะสั่ง ยาหยอดตา 3 ชนิด: ยาปฏิชีวนะ, ยาลดการอักเสบ (NSAIDs หรือ steroid), และน้ำตาเทียม ใช้ตามตารางที่กำหนดเพื่อป้องกันการติดเชื้อและลดการระคายเคือง

อาการหลังผ่าที่ต้องแยก — อะไรปกติ อะไรต้องรีบพบแพทย์

อาการปกติ (ไม่ต้องกังวล)

• ตาแห้ง แสบน้อย
• น้ำตาไหลในช่วง 1-2 วันแรก
• เห็นแสงแฟลร์/รัศมีรอบไฟในคืนแรก
• มองเห็นชัดสลับเบลอในช่วงแรก
• รู้สึกเหมือนมีผงในตา

อาการผิดปกติ (ต้องรีบติดต่อคลินิก)

• ปวดมากจนทนไม่ได้ หรือปวดมากขึ้นเรื่อยๆ
• ตาแดงจัดและบวม
• มองเห็นลดลงฉับพลัน ใน 24 ชม.หลังผ่า
• เห็นเงาดำ จุดดำ หรือแสงวาบ (อาจเป็นสัญญาณจอประสาทตาหลุดลอก)
• มีของเหลวหรือหนองจากตา

หากมีอาการเหล่านี้ โทรคลินิกทันทีที่ 097-925-7880 — อย่ารอให้ถึงวันนัดครั้งต่อไป

ถ้ากลัวผ่าหรือทนความไม่สบายไม่เก่ง มีวิธีช่วยไหม?

ปรึกษาแพทย์ก่อนผ่า — บอกความกังวลตรงๆ

ก่อนผ่าตัด คนไข้ควร บอกหมอตรงๆ ว่ากังวลเรื่องอะไร ไม่ว่าจะเป็นเรื่องความเจ็บ กลัวเข็ม หรือกลัวเห็นภาพผ่า หมอจะปรับแผนให้เหมาะ เช่น เลือกการระงับความรู้สึกที่เหมาะสม หรือเพิ่มเจ้าหน้าที่ที่ช่วยสื่อสารระหว่างผ่า

ยาคลายกังวลก่อนผ่า (พิจารณาเป็นรายบุคคล)

สำหรับผู้ที่วิตกสูงมาก แพทย์อาจพิจารณา ยาคลายกังวลกลุ่ม mild sedative ให้ก่อนผ่าตัด 30 นาที ช่วยให้ผ่อนคลายโดยที่ยังรู้สึกตัวและสื่อสารได้ — การเลือกใช้ยาขึ้นอยู่กับสุขภาพโดยรวมของคนไข้

เทคนิคการหายใจ-ผ่อนคลายระหว่างผ่าตัด

หายใจเข้าออกช้าๆ ลึกๆ ขณะผ่าตัดช่วยลดความตึงเครียด ทีมพยาบาลจะคอยแนะนำและพูดคุยเพื่อช่วยคนไข้ผ่อนคลาย

การสื่อสารกับทีมระหว่างผ่า

มีพยาบาลอยู่ข้างเตียงตลอดการผ่าตัด คนไข้สามารถ พูดคุยสื่อสารได้ทุกเมื่อ — ไม่มีความจำเป็นต้องนิ่งเงียบอดทน ทีมจะตอบสนองทันที

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

เห็นหมอผ่าตัดอยู่ไหม?

ไม่เห็นภาพผ่า — เห็นเพียงแสงจ้าจากกล้องจุลทรรศน์และเงารางๆ เท่านั้น

กระพริบตาได้ไหม?

ไม่สามารถกระพริบได้ เพราะมีเครื่องยึดเปลือกตา (lid speculum) เปิดไว้ตลอดการผ่าตัด แต่ไม่รู้สึกเจ็บ

ไอ/จามระหว่างผ่าได้ไหม?

ถ้ารู้สึกจะไอหรือจาม ให้แจ้งทีมก่อน — หมอจะหยุดพักให้ชั่วขณะเพื่อความปลอดภัย

ผู้สูงอายุ 80+ ผ่าได้ไหม?

ผ่าได้ หากสุขภาพโดยรวมเอื้ออำนวย อายุไม่ใช่ข้อห้าม — หมอจะตรวจประเมินสภาพร่างกายและโรคประจำตัวก่อน เช่น ความดัน เบาหวาน โรคหัวใจ

กลัวเข็ม มีวิธีเลี่ยงการฉีดยาไหม?

ปัจจุบันใช้ ยาชาหยอดตาเป็นหลัก ไม่ต้องฉีด — เหมาะกับผู้ที่กลัวเข็ม แจ้งหมอก่อนผ่าเพื่อยืนยันแผนการระงับความรู้สึก

กังวลเรื่องความเจ็บ? ปรึกษาหมอก่อนได้

การผ่าตัดต้อกระจกไม่น่ากลัวอย่างที่คิด แต่การ คุยกับหมอก่อน ช่วยให้คนไข้เข้าใจขั้นตอนและคลายกังวลได้มาก

ปรึกษา พญ.อรัชพร ทับทิมทอง (หมอหญิง) — จักษุแพทย์เฉพาะทางด้านกระจกตาและการแก้ไขสายตาด้วยเลเซอร์

📞 โทร: 097-925-7880
💬 LINE: @clear.vision
📍 ที่อยู่: Clear Vision by Dr. Ying ชั้น 4 ตึก Century BTS อนุสาวรีย์ชัยสมรภูมิ
🕐 เวลาทำการ: ทุกวัน 08:00-19:00 น.