Phaco (Phacoemulsification) คือเทคนิคการผ่าตัดต้อกระจกที่ใช้ คลื่นเสียงความถี่สูง (ultrasound) สลายเลนส์ขุ่นเป็นชิ้นเล็กแล้วดูดออก ผ่านแผลเพียง 2-3 มิลลิเมตร จึงฟื้นตัวเร็ว ไม่ต้องเย็บแผล ใช้เวลาผ่าตัด 15-20 นาทีต่อข้าง เป็นเทคนิคมาตรฐานที่ใช้ทั่วโลกมากว่า 40 ปี ปัจจุบันเป็นวิธีที่ปลอดภัยและให้ผลลัพธ์ดี
By พญ.อรัชพร ทับทิมทอง (หมอหญิง) — จักษุแพทย์เฉพาะทางด้านกระจกตาและการแก้ไขสายตาด้วยเลเซอร์
เผยแพร่: 20 เมษายน 2026
Phaco คืออะไร? คำตอบสั้นๆ
Phaco ย่อมาจาก Phacoemulsification เป็นเทคนิคการผ่าตัดต้อกระจกสมัยใหม่ที่ใช้ คลื่นเสียงความถี่สูง (ultrasound) สลายเลนส์แก้วตาที่ขุ่นให้เป็นชิ้นเล็กๆ แล้วดูดออกจากลูกตาผ่านแผลขนาดเล็ก จากนั้นใส่ เลนส์แก้วตาเทียม (IOL) ทดแทน
ตั้งแต่ปี 1967 ที่ Dr. Charles Kelman พัฒนาเทคนิคนี้ Phaco ได้กลายเป็น มาตรฐานการผ่าตัดต้อกระจกทั่วโลก เพราะแผลเล็ก ฟื้นตัวเร็ว และปลอดภัยกว่าเทคนิคเก่า
หลักการทำงานของ Phaco
ใช้คลื่นเสียงสลายเลนส์ขุ่น
อุปกรณ์ Phaco จะส่งคลื่นเสียงความถี่ 40,000 ครั้งต่อวินาที ผ่านปลายหัวสลาย (probe) ที่ใส่เข้าไปในลูกตาผ่านแผลเล็ก คลื่นเสียงนี้ทำให้เลนส์ที่แข็งขึ้นเรื่อยๆ แตกเป็นชิ้นเล็กๆ ที่ดูดออกได้ง่าย
ดูดเศษเลนส์ออกผ่านแผลเล็ก
หัวสลายมีระบบดูด (aspiration) และจ่ายน้ำยา (irrigation) ในตัว — ขณะสลายจะดูดเศษเลนส์ออกไปพร้อมกัน และเติมน้ำยาเข้าไปเพื่อรักษารูปทรงของลูกตา
แผลเล็กแค่ 2-3 มิลลิเมตร
เทคนิค Phaco ใช้แผลเพียง 2.2-3.0 mm ที่ขอบกระจกตา ซึ่งเล็กพอที่จะ ปิดตัวเองได้ (self-sealing) ไม่ต้องเย็บแผล — ต่างจากเทคนิคเก่าที่ต้องเปิดแผล 10-12 mm และเย็บหลายเข็ม
ขั้นตอนการผ่าตัด Phaco
ขั้นตอนที่ 1: เตรียมและทำความสะอาด (0-5 นาที)
หยอดยาชาและยาขยายรูม่านตา ทำความสะอาดรอบดวงตาด้วยน้ำยาฆ่าเชื้อ
ขั้นตอนที่ 2: เปิดแผล (ประมาณ 1 นาที)
แพทย์ใช้มีดขนาดเล็กเปิดแผล 2-3 mm ที่ขอบกระจกตา — นี่คือจุดที่จะใส่หัวสลาย Phaco
ขั้นตอนที่ 3: เปิดแคปซูลเลนส์ (Capsulorhexis)
สร้างช่องเปิดรูปวงกลมบนแคปซูลด้านหน้าของเลนส์ — เพื่อให้สามารถสลายและดูดเลนส์ออกได้
ขั้นตอนที่ 4: สลายและดูดเลนส์ขุ่น (5-10 นาที)
ใส่หัว Phaco เข้าไป ใช้คลื่นเสียงสลายเลนส์ให้เป็นชิ้นเล็ก แล้วดูดออก — ขั้นตอนนี้ใช้เวลานานสุด ขึ้นอยู่กับความแข็งของเลนส์
ขั้นตอนที่ 5: ใส่เลนส์แก้วตาเทียม (IOL) (2-3 นาที)
เลนส์ IOL ที่พับได้จะถูกใส่ผ่านแผลเดิม และคลี่ออกในแคปซูลเดิมของเลนส์ธรรมชาติ ไม่ต้องขยายแผล
ขั้นตอนที่ 6: ปิดแผล (1 นาที)
แผลเล็ก 2-3 mm ปิดตัวเองได้ ไม่ต้องเย็บ — จบการผ่าตัด
อ่านเพิ่มเติม: ขั้นตอนการผ่าตัดต้อกระจก step-by-step
ข้อดีของเทคนิค Phaco
แผลเล็ก ฟื้นตัวเร็ว
แผล 2-3 mm ทำให้กลับมาใช้ชีวิตประจำวันได้ภายใน 1-2 วัน — ต่างจากเทคนิคเก่าที่ต้องพักฟื้นหลายสัปดาห์
ไม่ต้องเย็บแผล
แผลเล็กปิดตัวเอง ไม่ต้องเย็บ ไม่ต้องตัดไหม ลดโอกาสเกิดการติดเชื้อและสายตาเอียงจากรอยเย็บ
ใช้ยาชาหยอดตาพอ ไม่ต้องฉีด
Phaco ใช้ ยาชาหยอดตา (topical anesthesia) ได้ ไม่ต้องฉีดยาเข้ารอบตา ลดความเสี่ยงจากการฉีด — อ่านเพิ่มเติม: ผ่าตัดต้อกระจกเจ็บไหม
ได้การมองเห็นเร็วกว่า
ส่วนใหญ่กลับมามองชัดภายใน 1-3 วันหลังผ่า และคงที่ใน 2-4 สัปดาห์
ใช้ร่วมกับเลนส์พรีเมียมได้
แผลเล็กของ Phaco เหมาะกับการใส่เลนส์พรีเมียมทุกชนิด (Toric, Multifocal, EDOF, Trifocal) ทำให้คนไข้ได้ประโยชน์จากเลนส์คุณภาพสูง
Phaco ต่างจากเทคนิคอื่นอย่างไร?
| เทคนิค | ขนาดแผล | ใช้ปัจจุบัน |
|---|---|---|
| ICCE (intracapsular) | 12 mm+ | ไม่ใช้แล้ว |
| ECCE (extracapsular) | 10-12 mm | ใช้เฉพาะกรณี |
| Phaco ✅ | 2-3 mm | มาตรฐานปัจจุบัน |
ความเสี่ยงและภาวะแทรกซ้อน
แม้ Phaco จะปลอดภัยมาก แต่ทุกการผ่าตัดมีความเสี่ยง:
ภาวะแทรกซ้อนที่อาจพบ
- การติดเชื้อในลูกตา (Endophthalmitis) — พบได้น้อยมาก (< 0.1%)
- แคปซูลเลนส์ขุ่นภายหลัง (PCO) — พบได้ 10-20% ใน 1-3 ปี แต่รักษาได้ด้วย YAG laser
- จอประสาทตาบวม (CME) — พบน้อย หายได้ด้วยยา
- แคปซูลแตกระหว่างผ่า — พบน้อย แพทย์จัดการได้
ใครเสี่ยงสูงกว่าปกติ
- ต้อกระจกระยะสุก (เลนส์แข็งมาก)
- เบาหวานไม่คุม
- กระจกตาบาง/ไม่สมบูรณ์
- ต้อหินร่วมด้วย
การเตรียมตัวก่อนผ่า Phaco
การผ่า Phaco ต้องเตรียมตัวเหมือนการผ่าตัดต้อกระจกทั่วไป เช่น หยุดยาบางชนิด ตรวจสุขภาพ วัดค่าเลนส์ — อ่านรายละเอียด: เตรียมตัวก่อนผ่าตัดต้อกระจก
คำถามที่พบบ่อย (FAQ)
Phaco เหมือน Femto Laser ไหม?
ไม่ใช่สิ่งเดียวกัน — Phaco เป็นการสลายเลนส์ด้วยคลื่นเสียง ขณะที่ Femtosecond Laser ใช้เลเซอร์ช่วยในขั้นตอนเปิดแผลและแยกเลนส์ — บางเทคนิคใช้ Femto ช่วยก่อน Phaco
Phaco ใช้ได้กับต้อกระจกทุกระยะไหม?
ใช้ได้กับส่วนใหญ่ — ตั้งแต่ระยะเริ่มต้นถึงเกือบสุก แต่ ต้อระยะสุกมากอาจต้องใช้พลังงานสูงและใช้เวลานานกว่า
Phaco ใช้เวลาผ่านานแค่ไหน?
โดยเฉลี่ย 15-20 นาทีต่อข้าง ขึ้นอยู่กับความซับซ้อนของต้อ บางเคสอาจ 30-40 นาที
หลังผ่า Phaco ฟื้นตัวกี่วัน?
ส่วนใหญ่กลับมาใช้ชีวิตประจำวันได้ใน 1-3 วัน — การมองเห็นคงที่ใน 2-4 สัปดาห์ — อ่านเพิ่มเติม: หลังผ่าตัดต้อกระจกต้องดูแลยังไง
Phaco ใส่เลนส์พรีเมียมได้ไหม?
ได้ทุกชนิด — Toric, Multifocal, EDOF, Trifocal — เพราะแผลเล็กของ Phaco เหมาะกับเลนส์พับทุกแบบ
Phaco กับการผ่าตัดด้วยเลเซอร์ต่างกันอย่างไร?
Phaco ใช้คลื่นเสียงสลายเลนส์ ขณะที่เลเซอร์ (Femtosecond) ใช้ช่วยในบางขั้นตอน เช่น เปิดแผล เปิดแคปซูล หรือแยกเลนส์เป็นชิ้น — เลเซอร์มักทำงานร่วมกับ Phaco ไม่ได้แทนที่
อยากทราบรายละเอียดการผ่าตัด Phaco? ปรึกษาหมอได้
ปรึกษา พญ.อรัชพร ทับทิมทอง (หมอหญิง) — จักษุแพทย์เฉพาะทางด้านกระจกตาและการแก้ไขสายตาด้วยเลเซอร์
📞 โทร: 097-925-7880
💬 LINE: @clear.vision
📍 ที่อยู่: Clear Vision by Dr. Ying ชั้น 4 ตึก Century BTS อนุสาวรีย์ชัยสมรภูมิ
🕐 เวลาทำการ: ทุกวัน 08:00-19:00 น.